آشنایی کامل با ضمانت نامه بانکی؛ انواع، شرایط و نحوه دریافت

ضمانت نامه بانکی یکی از مهم‌ترین ابزارهای مالی برای تضمین انجام تعهدات در قراردادهای تجاری، پیمانکاری و بازرگانی است. در این مقاله با مفهوم ضمانت نامه بانکی، انواع مختلف آن، شرایط صدور، مدارک مورد نیاز، مدت اعتبار، نحوه تمدید و ابطال آشنا می‌شوید. همچنین ارکان اصلی و وثایق مورد نیاز برای دریافت ضمانت نامه را بررسی می‌کنیم تا بتوانید با آگاهی بیشتری نسبت به استفاده از این ابزار مالی اقدام کنید.

ضمانت نامه بانکی چیست؟

ضمانت نامه بانکی سندی معتبر و قابل استناد است که توسط بانک به درخواست مشتری صادر می‌شود و تضمین می‌کند در صورت عدم انجام تعهدات از سوی متقاضی، بانک مبلغ مشخصی را به ذی‌نفع پرداخت کند.

در واقع بانک با صدور این سند، مسئولیت اجرای بخشی از تعهدات مالی یا قراردادی مشتری خود را بر عهده می‌گیرد. به همین دلیل ضمانت نامه بانکی یکی از پرکاربردترین ابزارهای تضمین در قراردادهای پیمانکاری، بازرگانی، واردات و صادرات محسوب می‌شود.

ارکان اصلی ضمانت نامه بانکی

هر ضمانت نامه بانکی شامل اطلاعات و اجزای مشخصی است که وجود آن‌ها الزامی است.

نکته مهم

ضمانت نامه‌های بانکی معمولاً غیرقابل انتقال به اشخاص دیگر بوده و امکان برگشت آن‌ها بدون رعایت ضوابط قانونی وجود ندارد.

انواع ضمانت نامه بانکی

بانک‌ها متناسب با نوع فعالیت اقتصادی و قراردادها، ضمانت نامه‌های مختلفی صادر می‌کنند.

۱. ضمانت نامه شرکت در مناقصه یا مزایده

این نوع ضمانت نامه برای شرکت‌کنندگان در مناقصات و مزایده‌ها صادر می‌شود و نشان‌دهنده جدیت متقاضی در حضور و اجرای تعهدات ناشی از شرکت در فرآیند مناقصه است.

در صورت انصراف یا عدم انجام تعهدات از سوی شرکت‌کننده، بانک موظف به پرداخت مبلغ تعیین‌شده به ذی‌نفع خواهد بود.

۲. ضمانت نامه تعهد پرداخت

این ضمانت نامه برای تضمین بازپرداخت تسهیلات، وام‌ها یا تعهدات مالی صادر می‌شود. در صورتی که متقاضی نتواند بدهی خود را پرداخت کند، بانک مبلغ ضمانت شده را به ذی‌نفع پرداخت خواهد کرد.

۳. ضمانت نامه گمرکی

واردکنندگان کالا برای تضمین پرداخت حقوق و عوارض گمرکی از این نوع ضمانت نامه استفاده می‌کنند. همچنین در فرآیند واردات موقت کالا نیز کاربرد گسترده‌ای دارد.

۴. ضمانت نامه پیمان

در پروژه‌های عمرانی، صنعتی و تولیدی، پیمانکاران موظف هستند برای تضمین اجرای تعهدات قراردادی خود، ضمانت نامه پیمان ارائه کنند.

۵. ضمانت نامه حسن انجام تعهدات

این ضمانت نامه تضمین می‌کند که پیمانکار یا مجری پروژه تمامی تعهدات خود را مطابق شرایط و زمان‌بندی قرارداد انجام دهد.

در صورت تخلف یا عدم اجرای صحیح قرارداد، کارفرما می‌تواند مبلغ درج‌شده در ضمانت نامه را از بانک مطالبه کند.

۶. ضمانت نامه پیش پرداخت

در بسیاری از قراردادهای پیمانکاری و بین‌المللی، کارفرما بخشی از مبلغ قرارداد را به صورت پیش پرداخت در اختیار پیمانکار قرار می‌دهد.

برای اطمینان از استفاده صحیح از این مبلغ، پیمانکار موظف به ارائه ضمانت نامه پیش پرداخت است. معمولاً مبلغ این ضمانت نامه بین ۵ تا ۳۰ درصد ارزش کل قرارداد تعیین می‌شود.

۷. ضمانت نامه حسن انجام کار

این نوع ضمانت نامه بیشتر در قراردادهای کاری میان کارفرما و نیروی کار مورد استفاده قرار می‌گیرد و هدف آن تضمین انجام صحیح وظایف و تعهدات شغلی است.

در بسیاری از قراردادها حدود ۱۰ درصد مبلغ قرارداد به عنوان تضمین حسن انجام کار در نظر گرفته می‌شود.

۸. ضمانت نامه استرداد کسور وجه‌الضمان

در قراردادهای پیمانکاری، بخشی از مطالبات پیمانکار تا پایان پروژه نزد کارفرما باقی می‌ماند. این مبلغ که معمولاً بین ۵ تا ۱۰ درصد ارزش قرارداد است، به عنوان کسور وجه‌الضمان شناخته می‌شود.

برای دریافت زودتر این مبلغ، پیمانکار می‌تواند ضمانت نامه استرداد کسور وجه‌الضمان ارائه کند.

مندرجات ضمانت نامه بانکی

هر ضمانت نامه بانکی باید شامل اطلاعات زیر باشد:

• مشخصات کامل متقاضی
• مشخصات ذی‌نفع
• موضوع قرارداد
• شرایط توافق شده میان طرفین
• مبلغ ضمانت نامه به عدد و حروف
• نام بانک صادرکننده
• شماره و تاریخ صدور
• مدت اعتبار
• شرایط خاتمه اعتبار
• تمبر مالیاتی

پس از صدور، اطلاعات ضمانت نامه در سامانه سپام ثبت شده و شماره اختصاصی دریافت می‌کند.

شرایط صدور ضمانت نامه بانکی

برای دریافت ضمانت نامه، متقاضی باید شرایط تعیین‌شده توسط بانک را داشته باشد.

مهم‌ترین شرایط عبارت‌اند از:

• افتتاح حساب در بانک صادرکننده
• برخورداری از توان مالی و اعتبار مناسب
• ارائه اصل قرارداد
• پرداخت حداقل ۵ درصد مبلغ ضمانت نامه
• ارائه وثایق مورد تأیید بانک
• رعایت ضوابط و مقررات بانکی

وثایق مورد نیاز برای دریافت ضمانت نامه

بانک‌ها برای کاهش ریسک خود از متقاضی وثیقه دریافت می‌کنند.

جدول زیر رایج‌ترین وثایق مورد قبول بانک‌ها را نشان می‌دهد:

مدارک مورد نیاز برای دریافت ضمانت نامه بانکی

مدارک مورد نیاز برای اشخاص حقیقی و حقوقی تفاوت‌هایی دارد.

مدارک اشخاص حقیقی

• حساب بانکی فعال در بانک مورد نظر
• اصل و کپی قرارداد
• شناسنامه و کارت ملی
• سند مالکیت یا اجاره‌نامه محل فعالیت
• درخواست ذی‌نفع
• آخرین تراز آزمایشی
• تأیید اعتبارسنجی بانکی

مدارک اشخاص حقوقی

• حساب بانکی فعال
• اصل و کپی قرارداد
• مدارک هویتی مدیران
• سند محل فعالیت شرکت
• درخواست ذی‌نفع
• روزنامه رسمی شرکت
• مجوزهای فعالیت
• صورت‌های مالی (در مبالغ بالا)
• کارت اقتصادی

مدت اعتبار ضمانت نامه بانکی

مدت اعتبار ضمانت نامه براساس نوع قرارداد، مبلغ تعهد و شرایط توافق‌شده تعیین می‌شود. بانک‌ها با توجه به ضوابط داخلی و مقررات بانکی، بازه زمانی اعتبار هر ضمانت نامه را مشخص می‌کنند.

تمدید ضمانت نامه بانکی

در صورتی که پروژه یا قرارداد در زمان مقرر به پایان نرسد، امکان تمدید برخی از ضمانت نامه‌ها وجود دارد.

تمدید اعتبار باید پیش از پایان تاریخ سررسید انجام شود و مستلزم موافقت بانک و ارائه مدارک لازم است.

ابطال ضمانت نامه بانکی

گاهی قبل از پایان مدت اعتبار، شرایط لازم برای خاتمه ضمانت نامه فراهم می‌شود. در این حالت امکان ابطال ضمانت نامه وجود دارد.

مهم‌ترین شرایط ابطال عبارت‌اند از:

• ارائه درخواست کتبی ابطال
• پایان تعهدات قراردادی
• ارائه موافقت ذی‌نفع در صورت نیاز
• فرارسیدن تاریخ سررسید
• رعایت مفاد درج‌شده در ضمانت نامه

جمع‌بندی

ضمانت نامه بانکی یکی از مهم‌ترین ابزارهای تضمین تعهدات مالی و قراردادی در فعالیت‌های تجاری، پیمانکاری و بازرگانی است. این سند به ذی‌نفع اطمینان می‌دهد که در صورت عدم انجام تعهدات از سوی متقاضی، بانک مسئول جبران خسارت خواهد بود.

آشنایی با انواع ضمانت نامه، شرایط صدور، مدارک مورد نیاز، وثایق قابل قبول و نحوه تمدید یا ابطال آن، به افراد و شرکت‌ها کمک می‌کند تا در معاملات و قراردادهای خود با اطمینان بیشتری عمل کنند و ریسک‌های مالی را کاهش دهند.

دسته‌بندی مقاله

بانکداری و خدمات مالی

منابع

• دستورالعمل‌های بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در حوزه ضمانت نامه‌های بانکی
• آیین‌نامه صدور ضمانت نامه بانکی شبکه بانکی کشور
• مقررات سامانه سپام بانک مرکزی